Dlaczego nowa europejska dyrektywa o glebie — która już dziś jest zdegradowana w 70% przypadków — bezpośrednio dotyczy rolnictwa, pastwisk i hodowli przeżuwaczy.
Dyrektywa (UE) 2025/2360 z 12 listopada w sprawie Monitorowania i Odporności Gleb po raz pierwszy wprowadza w Unii Europejskiej kompleksowe ramy prawne poświęcone zdrowiu gleby jako zasobu strategicznego dla gospodarki, środowiska i bezpieczeństwa żywnościowego. Jej założenia są jasne: gleba jest zasobem ograniczonym, niemożliwym do odtworzenia w skali ludzkiego życia, a jej degradacja — szacowana dziś na 60–70% gleb w Europie — stanowi bezpośrednie zagrożenie dla zdolności kontynentu do produkcji żywności, zarządzania zasobami wodnymi, łagodzenia zmian klimatu i ochrony bioróżnorodności.
Prawie cała żywność zależy od gleby
Choć formalnie nie jest to akt stricte rolniczy, ma on wyraźnie rolniczy charakter. Zdrowie gleby definiowane jest poprzez jej zdolność do świadczenia kluczowych usług ekosystemowych: produkcji bezpiecznej i wysokiej jakości żywności, obiegu składników odżywczych, retencji i infiltracji wody, magazynowania węgla oraz wspierania bioróżnorodności. Dyrektywa wprost przypomina, że niemal cała żywność, bezpośrednio lub pośrednio, zależy od gleby, a jej degradacja zagraża nie tylko plonom, lecz także stabilności ekonomicznej i odporności całego europejskiego systemu rolno-spożywczego.
Znaczenie i rola pastwisk
W tym kontekście pastwiska odgrywają rolę absolutnie kluczową, nawet jeśli nie zawsze są wprost wymieniane. Dyrektywa zalicza je do kategorii gruntów rolniczych i półnaturalnych oraz wielokrotnie odnosi się do naturalnych formacji trawiastych, zawartości materii organicznej, bioróżnorodności i węgla organicznego w glebie jako podstawowych wskaźników jej zdrowia — a to właśnie na trwałych pastwiskach elementy te znajdują najbardziej spójne i stabilne odzwierciedlenie.
Pastwiska w sposób strukturalny chronią glebę, zmniejszają erozję i zagęszczanie, poprawiają jej strukturę i zdolność zatrzymywania wody oraz sprzyjają akumulacji węgla organicznego. To dokładnie te funkcje, które dyrektywa uznaje za kluczowe dla odporności na zmiany klimatu, susze i zjawiska ekstremalne.
Strategiczna rola łańcuchów produkcji opartej na przeżuwaczach
W tym miejscu szczególnego znaczenia nabiera hodowla przeżuwaczy. Jeśli pastwiska można uznać za swoistą infrastrukturę ekologiczną gleby, to hodowla zwierząt przeżuwających stanowi gwarancję jej właściwego zarządzania — zwłaszcza że dyrektywa podkreśla, iż degradacja gleby nie jest zjawiskiem nieuchronnym, lecz wynikiem podejmowanych decyzji gospodarskich.
Systemy hodowli oparte na wypasie wspierają naturalne cykle biologiczne gleby, przywracają jej materię organiczną, sprzyjają różnorodności mikrobiologicznej i zapobiegają wyludnianiu oraz sztucznej transformacji obszarów wiejskich. Nie są to efekty uboczne, lecz funkcje centralne w kontekście celów wyznaczonych przez dyrektywę.
Szczególnie istotny jest wymiar klimatyczny. Dokument uznaje glebę za drugi co do wielkości magazyn węgla na Ziemi, a praktyki rolnicze określa jako jedno z głównych narzędzi wzmacniania jej roli jako pochłaniacza CO₂. W tym świetle właściwie zarządzane pastwiska i hodowla przeżuwaczy — przeciwdziałająca ich porzucaniu — stają się kluczową dźwignią polityki ochrony gleb i adaptacji do zmian klimatu.
Gleba: zasób, który trzeba monitorować, chronić i wzmacniać
Patrząc z perspektywy pastwisk i korzystających z nich zwierząt, nowa dyrektywa oznacza prawdziwą zmianę paradygmatu. Gleba przestaje być jedynie fizycznym podłożem produkcji rolnej — staje się zasobem, który należy monitorować, chronić i rozwijać.
Dobrze zarządzane systemy hodowli w oparciu o wypas — zarówno w produkcji mięsa, jak i mleka, w gospodarstwach opartych na małych i dużych przeżuwaczach — realnie przyczyniają się do ochrony krajobrazu, żyzności gleb i odporności ekosystemów wiejskich. Dla zrównoważonych łańcuchów produkcji opartej na przeżuwaczach oznacza to możliwość uzasadnionego podkreślania ich aktywnej, systemowej roli w europejskich strategiach dotyczących gleby, klimatu i bezpieczeństwa żywnościowego.
Źródło: Carni Sostenibili (ELV Italy)