Jednym z najczęściej poruszanych ostatnio tematów w środowiskach zajmujących się żywieniem i dietetyką są nowe Amerykańskie Wytyczne Żywieniowe dla Amerykanów (Dietary Guidelines for Americans, DGA) na lata 2025–2030. Przedstawiona w nich piramida żywieniowa została odwrócona: u jej podstawy znalazły się białka — w tym mięso — natomiast węglowodany umieszczono na szczycie. To całkowite odwrócenie struktury znanej z wcześniejszych zaleceń, które wywołało szeroką debatę wśród naukowców i decydentów zajmujących się polityką żywieniową.
Bliższa analiza pokazuje jednak, że odwrócona piramida nie jest zachętą do bezrefleksyjnego burzenia dotychczasowych zasad żywienia. Jej celem jest raczej odejście od demonizowania pojedynczych produktów i restrykcyjnego podejścia opartego wyłącznie na składnikach odżywczych, a skupienie się na ogólnej jakości diety, w której centralne miejsce zajmują produkty naturalne, rozpoznawalne i minimalnie przetworzone. Pod tym względem nowe wytyczne wykazują wyraźne podobieństwa do diety śródziemnomorskiej.
Przyjrzeliśmy się temu bliżej…
Jedz prawdziwe jedzenie: problemem nie jest mięso, lecz żywność ultraprzetworzona
Nowe wytyczne jasno wskazują, że problemem nie są ani mięso, ani tłuszcze zwierzęce, lecz system żywnościowy zdominowany przez produkty ultraprzetworzone: dodane cukry, rafinowane węglowodany, słodzone napoje oraz słodkie i słone przekąski. To właśnie one dostarczają dziś większości kalorii w diecie mieszkańców USA — podobnie jak w innych krajach rozwiniętych, takich jak Wielka Brytania czy Australia.
Zalecana jest zdecydowana redukcja spożycia żywności wysoko przetworzonej, która w amerykańskim kontekście — charakteryzującym się wysokim poziomem otyłości, cukrzycy i nadmiernego spożycia kalorii — stanowi jedno z głównych wyzwań zdrowia publicznego.
Hasło „Eat Real Food” (Jedz prawdziwe jedzenie) jest jednoznaczne: należy priorytetowo traktować autentyczne, pełnowartościowe i łatwo rozpoznawalne produkty, ograniczając uzależnienie od przemysłowych substytutów bogatych w dodatki. U podstawy odwróconej piramidy znajdują się elementy uznane za fundament zbilansowanej diety: białko z różnych źródeł (zarówno zwierzęcych, jak i roślinnych), pełnotłusty nabiał zamiast wersji „light”, zdrowe tłuszcze oraz żywność nieprzetworzona, uzupełniona owocami i warzywami.
W tej nowej strukturze białko zwierzęce odgrywa kluczową rolę ze względu na swoje udokumentowane korzyści: większe uczucie sytości, utrzymanie masy mięśniowej, wsparcie metabolizmu, stabilizację poziomu cukru we krwi oraz profilaktykę cukrzycy i otyłości.
Tłuszcze nasycone nie są już „złe”, lecz częścią „zdrowych tłuszczów”
Istotnym elementem nowej piramidy jest odejście od jednoznacznego potępiania produktów pochodzenia zwierzęcego i tłuszczów nasyconych. Mięso, ryby, jaja oraz nabiał — zwłaszcza w wersjach pełnotłustych i niesłodzonych — są przedstawiane jako zdrowe składniki zbilansowanego modelu żywienia.
Podobnie tłuszcze wcześniej uznawane za „problematyczne”, takie jak masło czy łój wołowy, nie są już całkowicie wykluczane. Zostały one włączone do kategorii „zdrowych tłuszczów” jako naturalne alternatywy, które mogą być stosowane z umiarem w ramach diety o wysokiej jakości.
Amerykańskie wytyczne żywieniowe podkreślają tym samym znaczenie powrotu do sycących, dobrze zbilansowanych posiłków opartych na rozpoznawalnych produktach. Obecność żywności i tłuszczów pochodzenia zwierzęcego wyraźnie nawiązuje do cech diety śródziemnomorskiej, w której takie produkty od zawsze zajmowały ważne miejsce.
Podobieństwa do diety śródziemnomorskiej — z istotnymi różnicami
Analiza zalecanych w USA porcji mięsa, ryb, jaj i nabiału pokazuje, że są one bardzo zbliżone do tradycyjnego sposobu żywienia społeczeństw śródziemnomorskich: regularne, lecz umiarkowane spożycie w ramach zróżnicowanej diety bogatej w owoce, warzywa, produkty pełnoziarniste, rośliny strączkowe i orzechy.
Nie jest to więc rewolucja żywieniowa, lecz raczej opóźnione dostosowanie się do sprawdzonego modelu śródziemnomorskiego. Odwrócona piramida sygnalizuje również odejście od wieloletnich strategii opartych na restrykcjach i skupieniu się wyłącznie na składnikach odżywczych, których nieskuteczność znajduje odzwierciedlenie w dzisiejszym kryzysie metabolicznym w Stanach Zjednoczonych.
Kolejną istotną zmianą jest większa rygorystyczność naukowa wytycznych. Po raz pierwszy wyraźnie rozróżnia się solidne dowody eksperymentalne od samych korelacji statystycznych, nie znajdując silnego związku przyczynowego między spożyciem czerwonego lub przetworzonego mięsa a chorobami przewlekłymi. Choć proces ten nie jest jeszcze zakończony, nowy kierunek — skoncentrowany na całościowym modelu żywienia i prawdziwej żywności — wydaje się znaczącym krokiem w stronę poprawy zdrowia populacji.
Zmiany społeczno-ekonomiczne oraz tzw. „westernizacja” diety przyczyniają się do wzrostu problemów zdrowotnych również w wielu krajach europejskich, gdzie pakowane przekąski, słodzone napoje, fast foody i gotowe dania są coraz łatwiej dostępne. Debata wokół zaleceń żywieniowych z pewnością będzie trwać, jednak rzetelność naukowa powinna pozostać jej fundamentem.