W ostatnich latach debata publiczna na temat mięsa, mleka i zmian klimatu stała się wyjątkowo gorąca. Z jednej strony hodowla zwierząt gospodarskich przedstawiana jest jako jeden z głównych czynników napędzających emisje gazów cieplarnianych; z drugiej – pojawiają się głosy, że wyżywienie świata bez produkcji zwierzęcej byłoby niemożliwe, a rola krów i bydła w dyskusji klimatycznej jest powszechnie błędnie rozumiana. Jak często bywa, prawda nie jest czarno-biała. To złożona relacja, która wymaga danych, kontekstu i podejścia opartego na nauce.
Postęp w ograniczaniu emisji dzięki innowacjom
Hodowla zwierząt rzeczywiście przyczynia się do emisji gazów cieplarnianych, zwłaszcza metanu – bardzo silnego gazu powstającego w procesie trawienia przeżuwaczy, takich jak krowy, owce czy kozy. Zjawisko to, określane jako fermentacja jelitowa, prowadzi do emisji metanu głównie poprzez odbijanie.
Proste równanie „więcej krów = większe ocieplenie” nie oddaje jednak pełnego obrazu. Z hodowlą zwierząt wiążą się cztery główne źródła emisji, które należy analizować łącznie: produkcja i transport pasz, zmiany użytkowania gruntów, fermentacja jelitowa oraz gospodarowanie nawozami naturalnymi.
Dzięki działaniom w tych obszarach – takim jak poprawa efektywności żywienia, lepsze zarządzanie zdrowiem zwierząt czy wykorzystanie technologii precyzyjnych – Unia Europejska w ostatnich latach znacząco ograniczyła emisje metanu z sektora hodowlanego, mimo że poziom produkcji pozostał stabilny, a w niektórych przypadkach nawet wzrósł.
W samym sektorze mleczarskim całkowite emisje metanu pochodzące z hodowli spadły od 1990 roku o około 21%, pomimo utrzymującej się produkcji. Mleko i produkty mleczne nadal stanowią istotny element europejskiej diety, dostarczając wysokiej jakości białka, wapnia oraz niezbędnych mikroskładników. Pokazuje to, że postęp klimatyczny nie musi oznaczać drastycznego zmniejszenia liczby zwierząt – możliwa jest poprawa efektywności i ograniczenie wpływu na środowisko dzięki innowacyjnym rozwiązaniom opartym na wiedzy naukowej.
Ograniczanie emisji poprzez przejście na bardziej efektywne modele
Kluczowym wyzwaniem jest dziś dalsze ograniczanie wpływu produkcji mleka i mięsa na klimat przy jednoczesnym zachowaniu konkurencyjności gospodarstw oraz zdolności produkcyjnej sektora. Celem nie jest negowanie istnienia emisji, lecz zrozumienie, w jaki sposób hodowla zwierząt może konstruktywnie przyczyniać się do realizacji globalnych celów klimatycznych, nie podważając bezpieczeństwa żywnościowego, dochodów społeczności wiejskich ani bioróżnorodności obszarów wypasowych.
Redukcja emisji nie oznacza likwidacji produkcji zwierzęcej, lecz jej wsparcie w transformacji ku modelom bardziej efektywnym, zrównoważonym i odpornym. Chodzi nie o „produkcję mniej za wszelką cenę”, lecz o produkcję lepszą – w oparciu o innowacje, precyzyjne zarządzanie zwierzętami i zasobami oraz praktyki rolnicze potwierdzone badaniami naukowymi.
Odpowiednio zarządzane systemy hodowlane mogą również odgrywać pozytywną rolę środowiskową. Szczególnie systemy pastwiskowe i ekstensywne przyczyniają się do poprawy jakości gleb, utrzymania trwałych użytków zielonych, a w określonych warunkach także do sekwestracji węgla. Wspierają one ponadto kluczowe funkcje ekosystemów, takie jak ochrona bioróżnorodności czy zapobieganie pożarom, degradacji gruntów i niestabilności hydrologicznej.
Jednocześnie dobrze zaprojektowane systemy zamknięte, chronione lub oparte na rolnictwie precyzyjnym również mogą wyróżniać się wysoką efektywnością środowiskową – pozwalają bowiem produkować więcej przy mniejszym zużyciu zasobów dzięki technologii, poprawie wykorzystania paszy, skutecznemu zarządzaniu zdrowiem zwierząt oraz narzędziom rolnictwa precyzyjnego, co przekłada się na niższe emisje w przeliczeniu na jednostkę produktu.
Uznanie kluczowej roli rolników i wspieranie inwestycji
Aby ta transformacja była skuteczna, rolnicy muszą stać się aktywną częścią rozwiązania. Polityki publiczne i systemy wsparcia powinny uznawać ich centralną rolę oraz wspierać wdrażanie technologii, praktyk i inwestycji ograniczających wpływ na klimat – bez podważania ekonomicznej stabilności gospodarstw i spójności społecznej obszarów wiejskich.
Instytucje oraz środowisko naukowe odgrywają w tym procesie kluczową rolę, zwłaszcza w opracowywaniu skutecznych polityk publicznych i rozwijaniu innowacji rolniczych. Dotyczy to m.in. wprowadzania dodatków paszowych ograniczających emisje, bardziej efektywnych systemów zarządzania nawozami naturalnymi czy wdrażania rozwiązań z zakresu rolnictwa precyzyjnego.
Krowy i klimat są ze sobą niewątpliwie powiązane, lecz tej relacji nie można sprowadzać do uproszczonych haseł. Hodowla zwierząt jest częścią wyzwania klimatycznego – ale może być również częścią rozwiązania, szczególnie gdy opiera się na strategiach naukowych, innowacjach oraz zrównoważonym, zintegrowanym podejściu uwzględniającym jednocześnie aspekty środowiskowe, ekonomiczne i społeczne.
Przyszłość produkcji mięsa i mleka będzie w coraz większym stopniu zależeć od rzetelnej, wyważonej i pragmatycznej narracji – takiej, która wykracza poza polaryzację i etykietowanie, a koncentruje się na realnych rozwiązaniach przynoszących wymierne korzyści dla klimatu, systemów żywnościowych i całego społeczeństwa.
Jeśli chcesz pogłębić ten temat, możesz śledzić kolejne wydarzenie Sustainable Livestock Intergroup, które odbędzie się 12 lutego 2026 r. Aby wziąć udział online, należy dokonać wcześniejszej rejestracji.
