Dobrostan zwierząt jest dziś jednym z najważniejszych wyzwań stojących przed sektorem rolnym i hodowlą zwierząt. Coraz większego znaczenia nabierają przy tym także kwestie zrównoważonego rozwoju – zarówno środowiskowego, jak i ekonomicznego. Odpowiedzią na te wyzwania jest WelFarmers – europejski projekt finansowany w ramach programu Horyzont Europa, którego celem jest połączenie ekspertów z różnych krajów Unii Europejskiej wokół wspólnego zadania: poprawy dobrostanu świń i wypracowania bardziej etycznego oraz zrównoważonego modelu produkcji.
W projekcie uczestniczą rolnicy, doradcy, lekarze weterynarii i naukowcy z ośmiu europejskich krajów. Wspólnie identyfikują, analizują i upowszechniają najskuteczniejsze praktyki stosowane w gospodarstwach. Założenie jest proste: stworzyć przestrzeń do współpracy między osobami, które na co dzień zajmują się hodowlą zwierząt, a środowiskiem naukowym. Dzięki temu doświadczenie praktyków i wiedza naukowa mogą wspólnie odpowiadać na wyzwania związane z nowymi europejskimi wymaganiami dotyczącymi dobrostanu świń.
Przepisy a codzienna praktyka gospodarstw
Nowe regulacje dotyczące dobrostanu zwierząt odpowiadają na ważne potrzeby, jednak ich wdrażanie – z perspektywy gospodarstw – nie zawsze jest proste. Dlatego WelFarmers koncentruje się na kilku szczególnie ważnych zagadnieniach: ograniczaniu stosowania kojców ograniczających swobodę ruchu, rezygnacji z rutynowej kurtyzacji ogonków, ograniczaniu bólu związanego z kastracją oraz zapewnieniu zwierzętom odpowiedniej przestrzeni do realizowania naturalnych zachowań.
Projekt ma pomóc w znalezieniu rozwiązań, które będą możliwe do zastosowania w praktyce i jednocześnie korzystne zarówno dla zwierząt, jak i gospodarstw. Kluczowe znaczenie ma tu wymiana doświadczeń między rolnikami oraz wykorzystanie wyników badań naukowych. Celem jest poprawa dobrostanu świń bez pogarszania efektywności produkcji i opłacalności gospodarstw, a także rozwój bardziej odpowiedzialnego modelu hodowli, uwzględniającego potrzeby środowiska.
Unia Europejska pracuje obecnie nad nowymi przepisami dotyczącymi dobrostanu zwierząt, odpowiadając zarówno na rosnące zainteresowanie konsumentów tym tematem, jak i na wyniki badań naukowych dotyczących warunków utrzymania zwierząt. Jednym z bardziej wymagających zagadnień jest okres okołoporodowy i laktacja loch, kiedy trzeba pogodzić dobrostan matki z bezpieczeństwem prosiąt.
Stosowane obecnie kojce porodowe ograniczają możliwość swobodnego poruszania się lochy, ale jednocześnie zmniejszają ryzyko przygniecenia prosiąt. Z tego względu coraz więcej uwagi poświęca się rozwiązaniom, które pozwalają zapewnić lochom większą swobodę ruchu, jednocześnie utrzymując wysoki poziom bezpieczeństwa prosiąt. Przejście na systemy porodowe bez unieruchamiania lochy wymaga jednak odpowiedniego przygotowania, wiedzy i dostosowania rozwiązań do warunków konkretnego gospodarstwa.
Podobne wyzwania dotyczą kurtyzacji ogonków, czyli skracania ogonów prosiąt. Zabieg ten stosuje się przede wszystkim w celu ograniczenia ryzyka wzajemnego obgryzania ogonów przez świnie, które może prowadzić do ran, infekcji i innych problemów zdrowotnych. Wpływa na to wiele czynników, między innymi zagęszczenie zwierząt, warunki środowiskowe, mikroklimat, żywienie, dostęp do wody, poziom stresu czy możliwość realizowania naturalnych zachowań.
Coraz większe znaczenie zyskuje jednak chów świń, którym nie obcina się ogonów. Taki system wymaga szczególnej dbałości o warunki utrzymania zwierząt, w tym odpowiednią obsadę, żywienie, dostęp do przestrzeni oraz wzbogacenie środowiska.
Kolejnym ważnym tematem europejskiej debaty jest kastracja świń. Dyskusja koncentruje się przede wszystkim na ograniczeniu bólu związanego z zabiegiem oraz stosowaniu metod, które w większym stopniu uwzględniają dobrostan zwierząt. Nowe regulacje UE zmierzają w tym kierunku, jednak ich skuteczne wdrożenie wymaga również aktywnego udziału rolników i uwzględnienia warunków, w jakich prowadzona jest produkcja.
Lepszy dobrostan bez utraty jakości i opłacalności produkcji
Tylko osoby pracujące w gospodarstwach najlepiej znają specyfikę codziennej pracy z trzodą chlewną oraz wyzwania, jakie wiążą się z prowadzeniem produkcji. Ich udział w poszukiwaniu nowych rozwiązań jest dlatego niezwykle ważny. Tylko dzięki połączeniu wiedzy praktycznej, doświadczenia i wyników badań można opracować rozwiązania, które będą jednocześnie możliwe do wdrożenia, trwałe i opłacalne.
Rolnicy już dziś podejmują wiele działań mających na celu poprawę warunków utrzymania zwierząt. Testują nowe rozwiązania technologiczne i organizacyjne oraz modyfikują sposób zarządzania stadem, tak aby lepiej odpowiadać na naturalne potrzeby świń.
Jednym z kluczowych elementów jest zapewnienie zwierzętom odpowiedniej ilości miejsca oraz właściwego podłoża. Czynniki te mają znaczenie nie tylko dla dobrostanu, ale również dla wyników produkcyjnych. Odpowiednia przestrzeń pozwala świniom realizować naturalne zachowania, takie jak rycie, eksplorowanie otoczenia, kontakty społeczne czy poszukiwanie miejsca do odpoczynku. Ma to znaczenie dla ich kondycji i zdrowia, a jednocześnie może ułatwiać bezpieczne i sprawne zarządzanie stadem.
Nie istnieje jednak jedna uniwersalna odpowiedź na pytanie, ile miejsca potrzebuje świnia. Wymagania zależą m.in. od rasy, wielkości zwierząt, warunków środowiskowych oraz sposobu prowadzenia gospodarstwa. Każde gospodarstwo ma swoją specyfikę, dlatego rozwiązania muszą być odpowiednio dopasowane do lokalnych warunków.
Właśnie na tym koncentruje się projekt WelFarmers. Jego zadaniem jest wskazanie najważniejszych wyzwań i możliwości związanych z obecnymi systemami chowu świń oraz zebranie doświadczeń z gospodarstw z różnych części Europy.
Dzięki porównywaniu rzeczywistych doświadczeń rolników z różnych krajów projekt ma pomóc w identyfikacji i upowszechnianiu rozwiązań, które sprawdzają się w praktyce. Chodzi o takie metody, które mogą poprawić dobrostan świń, a jednocześnie nie pogarszają jakości produktów ani opłacalności produkcji.
Rezultaty projektu będą przedstawiane w raportach technicznych oraz materiałach informacyjnych, tak aby rolnicy mogli korzystać z praktycznych i łatwo dostępnych wskazówek, które można zastosować w codziennej pracy.
Nie tylko technologia: sieć kontaktów
WelFarmers analizuje nie tylko rozwiązania techniczne. Ważną częścią projektu jest również ocena ich wpływu na środowisko i ekonomię gospodarstw. Chodzi o sprawdzenie, w jakim stopniu poprawa dobrostanu zwierząt może iść w parze ze zrównoważonym rozwojem i konkurencyjnością gospodarstw.
Punktem wyjścia jest założenie, że dobrostanu zwierząt nie należy rozpatrywać w oderwaniu od pozostałych elementów produkcji. Powinien on być częścią zrównoważonego i odpowiedzialnego systemu produkcji, który uwzględnia jednocześnie potrzeby zwierząt, środowiska i gospodarstw.
W każdym z krajów uczestniczących w projekcie powstanie Sieć Regionalna, skupiająca rolników i ich organizacje. Jej zadaniem będzie identyfikowanie oraz wybór najbardziej innowacyjnych praktyk związanych z czterema głównymi obszarami tematycznymi projektu.
Równolegle powstaną Grupy Tematyczne, w których spotkają się rolnicy, naukowcy, doradcy oraz przedstawiciele instytucji i sektora rolno-spożywczego. Będą one analizować dobre praktyki wyłonione w ramach sieci regionalnych, oceniać ich skuteczność oraz wskazywać rozwiązania, które mogą zostać z powodzeniem wdrożone w innych europejskich gospodarstwach.
WelFarmers to więc nie tylko projekt badawczy. To przede wszystkim sieć ludzi, doświadczeń i wiedzy, których wspólnym celem jest rozwój bardziej odpowiedzialnego i zrównoważonego modelu produkcji zwierzęcej w Europie.
Każde rozwiązanie, które sprawdza się w jednym gospodarstwie i może zostać z powodzeniem wykorzystane w innych, stanowi kolejny krok w kierunku systemu produkcji żywności, w którym dobrostan zwierząt, ochrona środowiska i opłacalność gospodarstw mogą się wzajemnie uzupełniać.
W centrum projektu znajdują się osoby związane z sektorem hodowlanym – to właśnie ich doświadczenie i wiedza są niezbędne do skutecznego wprowadzania zmian. WelFarmers będzie również współpracować z Grupami Operacyjnymi EIP-AGRI oraz innymi europejskimi projektami badawczymi poświęconymi dobrostanowi świń.
Ta współpraca ma przyczynić się do stworzenia silnej i dobrze skoordynowanej sieci, która pozwoli skuteczniej rozwijać i upowszechniać wypracowane rozwiązania w całej Europie. Najbardziej przydatne praktyki będą prezentowane w ramach różnorodnych działań informacyjnych i upowszechniających, kierowanych przede wszystkim do rolników z ośmiu krajów uczestniczących w projekcie, a także do odbiorców w innych krajach.
WelFarmers ma w ten sposób wspierać rozwój europejskiej produkcji trzody chlewnej, w której dobrostan zwierząt staje się integralną częścią codziennej praktyki. A nowe rozwiązania powstają dzięki współpracy rolników, doradców, naukowców i innych osób zaangażowanych w rozwój sektora.